چەکەکانتان دابنێن، با وەک مەڕ سەرتان ببڕین و زەوییەکەشتان داگیر بکەین!
چەکەکانتان دابنێن، با وەک مەڕ سەرتان ببڕین و زەوییەکەشتان داگیر بکەین!
ئەگەر لە بۆسنە تێنەگەین لە غـ.ـەززەش تێناگەین، سەرەتا لە بۆسنە تێبگەین، بۆ ئەوەی لە غـ.ـەززە و ئەوەی ڕوو دەدات تێبگەین، ئیدی تووشی سەرسوڕمان نابین.
ئەو جەنگەی صڕبەکان هەڵیان گیرساند بەرانبەر موسڵمانانی بۆسنە، (٣٠٠) هەزار موسڵمانی تێدا شەهید بوو و (٦٠) هەزار ژن و منداڵ دەستدرێژییان کرایە سەر، نزیکەی یەک ملیۆن مرۆڤی تێدا ئاوارە بوو، لەبیرمان ماوە، یان بیرمان چۆتەوە، یاخود هەر هیچی لە بارەوە نازانین؟!
بێژەری (بی بی سی) باسی کۆمەڵکوژی بۆسنە دەکات و پرسیار لە «کرستینا ئەمانپور» پەیامنێری بەناوبانگ دەکات، دەڵێت: "ئایا مێژوو خۆی دووبارە دەکاتەوە؟"
«کرستیانا ئەمانپور» لە (سی ئێن ئێن)ـەوە باسی ڕووداوەکەی بۆسنە دەکات و دەڵێت:
شەڕەکە وەکوو شەڕەکانی سەدەکانی ناوەڕاست بوو، موسڵمانەکان دەکوژران، گەمارۆ دەدران و برسی دەکران، ئەورووپا ڕەتی کردەوە دەستێوەردان بکات و، ڕایگەیاند کە «ئەوە شەڕێکی ناوخۆییە.» ئەم قسەیەش زۆر بێبنەما بوو! ئەم هۆلۆکۆستە چوار ساڵی خایاند، صڕبەکان (٨٠٠) مزگەوتیان تەختی زەوی کرد کە مێژووی دروستکردنی هەندێکیان بۆ سەدەی شانزەی زایینی دەگەڕایەوە، هەروەها کتێبخانەی مێژوویی «سرایفۆ»یان سوتاند.
پاشان نەتەوە یەکگرتووەکان دەستێوەردانی کرد و لە دەروازەی هەندێک لە شارەکانی وەکوو «گوراجدە، سربرنیتسا، زیبا» دامەزران، بەڵام ئەم شارانە هەر لەژێر گەمارۆ و ئاگردا بوون و ئەم دەستێوەردانە هیچ سوودێکی نەبوو.
صڕبەکان هەزاران موسڵمانیان بەرەو گرتووخانەکان ڕاپێچ کرد، بە شێوەیەک ئەشکەنجەیان دان کە هەر ئێسکەپەیکەرەکەیان مابووەوە. کاتێک پرسیاری ڕەفتارێکی وەهایان لە سەرکردەیەکی صڕبی کرد، لە وەڵامدا وتی: "چونکە ئەوانە بەراز ناخۆن!".
ڕۆژنامەی «گاردیان» لە ڕۆژگاری کوشتوبڕی بۆسنەییەکاندا نەخشەی (١٧) سەربازگەی گەورەی دەستدرێژیکردنە سەر ئافرەتانی موسڵمانی لە پەڕەیەکی تەواوی ڕۆژنامەکەیدا بڵاو کردەوە کە هەندێکیان لە ناو خودی صڕبیادا بوون.
صڕبەکان تەنانەت دەستدرێژیشیان دەکردە سەر منداڵانیش، منداڵی چوارساڵانیش …، لەم بارەیەوە گاردیان ڕاپۆرتێکی بە ناونیشانی «ئەو منداڵەی تەنیا گوناهی ئەوە بوو کە موسڵمان بوو» بڵاو کردەوە.
خوێنڕێژ «ملادیتش» سەرکردەی موسڵمانانی شاری زیبای بانگ کرد بۆ کۆبوونەوە، جگەرەیەکی پێ دا و کەمێک لەگەڵیدا پێکەنی، پاشان پەلاماری دا و سەری بڕی.
ئەوەی کردیان بەرانبەر شاری زیبا و خەڵکەکەی کردیان، بەڵام تاوانی هەرە گەورە کە دەنگی دایەوە گەمارۆکەی سەر سربرنیتسا بوو، سەربازە نێودەوڵەتییەکان لەگەڵ صڕبەکاندا خەریکی شەونشینی و سەما بوون، هەندێکیان دەکەوتنە سەودا لەگەڵ ئافرەتە موسڵمانەکاندا کە شەرەفی خۆیان بۆ دابنێن لە بەرانبەر پاروویەک ناندا.
گەمارۆی صربرکان بۆ سەر سربرنیتسا دوو ساڵی خایاند، بۆ یەک چرکەش بۆردومان نەوەستا، صڕبەکان زۆربەی ئەو هاوکارییەی دەگەینرایە شارەکە دەیان برد، پاشان ڕۆژئاوا بڕیاری دا کە ئەو هاوکارییانە بداتە «گورگەکان» -کەتیبەیەکی هۆڵەندی بوون پارێزگارییان لە سربرنیتسا دەکرد و دەستیان لەگەڵ صڕبەکاندا تێکەڵ کرد بوو، زۆرییان لە موسڵمانەکان دەکرد بۆ ئەوەی چەکەکانیان دابنێن لە بەرانبەر سەلامەتییاندا!-.
موسڵمانەکان پاش ئەو پێشێلکاری و ئازارە تێکشکان، دوای ئەوەی صڕبەکان دڵنیابوونەوە، دەستیان گرت بەسەر سربرنیتسادا، نێرەکانیان لە مێکان جیا کردەوە و (١٢) هەزار نێرینەیان -کە لە منداڵ و پیاو پێک هاتبوون- سەربڕی و جەستەکانیشیان شێواندن، لە نموونەی ئەو جەستە شێواندنانە:
سەبازە صڕبییەکان وێنەی صەڵیبی ئەرزۆکسیان لەسەر دەموچاوی کابرای موسڵمان کە زیندوو بوو هەڵدەکەند.
(لە ڕاپۆرتێکی گۆڤاری «نویزویک»، یان «تایم»دا بڵاو کرایەوە).
هەندێک لە موسڵمانەکان پەنایان دەبردە بەر صڕبییەکان کە بیان کوژن و لەو ئازارە دڕندانەیە نەجاتیان بدەن.
دایک، دەستی سەربازە صڕبییەکانی دەگرت بۆ ئەوەی جەرگەگەی سەرنەبڕن، ئەوانیش دەستی دایکەکەیان دەبڕی و لەبەر چاویدا چەقۆیان بە ملی کۆرپرکەیدا دەهێنا.
دوای سەربڕینی سربرنیتسا، خوێنڕێژ (ڕادۆفان کارادیتش) وەکوو ڕزگارکەری شارەکە هاتە ناوەوە و ڕای گەیاند: "سربرنیتسا هەمیشە شارێکی صڕبی بووە و ئێستا گەڕاوەتەوە بۆ باوەشی صڕبیا.".
صڕبییەکان دەستدرێژی سێکسییان دەکردە سەر ئافرەتە موسڵمانەکان و نۆ مانگ دەوەستان تا منداڵەکەی دەبوو، بۆ؟! یەکێک لە صڕبییەکان بە ڕۆژنامەیەکی خۆرئاوای ڕاگەیاند: "دەمانەوێت ئافرەتە موسڵمانەکان منداڵی صڕبییان ببێت.".
ئێمە یادی «بۆسنە، سرایفۆ، لۆکا، سربرنیتسا» دەکەینەوە و ئەم دروشمە دووبارە دەکەینەوە:
بەڵقان لەبیر ناکەین ...
غەرناطە لەبیر ناکەین ...
فەلـ.ـەستین لەبیر ناکەین ...
لێرەشدا پێویستە هەڵوێستە شەرمەزارانەی پیرە پیاوی ئەرزۆکسی (بوطروس غالی) تۆمار بکەین کە لەو کاتەدا ئەمینداری نەتەوە یەکگرتووەکان بوو، بە شێوەیەکی ئاشکرا بە لای برا صڕبەکانیدا دایدەشکاند و پشتگیری دەکردن.
بەڵام دوای (٣٠) ساڵ هێشتا دەرسمان وەرنەگرتووە.
پێویستە ئەمەش زیاد بکەین:
صڕبەکان «زانایانی ئایینی، پێشنوێژی مزگەوتەکان، ڕۆشنبیران، بازرگانەکان»ـیان بۆ کوشتن هەڵدەبژاردن، دەیان بەستنەوە و پاشان سەریان دەبڕین، دواتریش دەیان خستنە ڕووبارەوە.
وانەکانی مێژوو بۆ ئەوە نییە منداڵی پێ بخەوێنین!
بەڵکوو بۆ پیاوان دەگێڕدرێتەوە، بۆ ئەوەی بە هۆش خۆیان بێنەوە، خوای گەورە پاداشتی ئەوە بداتەوە کە دەیخوێنێتەوە و بڵاوی دەکاتەوە.
پاشان یەکێک دێت و سەرکۆنەی حــ.ـەماس دەکات کە ئەوان هۆکاری شەڕن و پێویستە تەسلیم ببن، ئەم کەسە ئاوەزی لە خوارەوەیە و غیرەتیشی لە بەراز کەمترە.
نووسینی: فەهمی هوەیدی
وەرگێڕانی: میران مەجید